Erken Çocuklukta Dinleme Becerisi

Çocuk doğduğu andan itibaren, ilk iletişim becerisinin gelişimi, sesleri dinleyerek başlar. Annenin sesini, çevreden gelen farklı sesleri, müzik seslerini duyarak, işitme yoluyla çevresinden ilk izlenimleri alır. İlk iletişim becerisi olmasına rağmen,dinlemenin zaman içinde çok geliştirilemeyen bir beceri olduğu düşünülür.

Duymak ve dinlemek aynı şey değildir. Dinleme aktif bir süreçtir ve iletişimin önemli bir parçasıdır. Çevremizdeki birçok sesi duyarız ancak hepsini anlamlandırmayız. Duyma eylemi kulak organının işidir. Ancak duyduğumuz bir sesin ne sesi olduğunu beynimiz bize söyler. Yani sesi anlamlandıran beynimizdir. Bu bağlamda dinleme;

Yorumlama ve anlam oluşturmayı içeren iletişim şeklidir.(Clark, 2005)

Bilgiyi alma,anlamlandırma,konuşmaya ve/veya sözel olmayan mesajlara cevap verme süreci olarak tanımlanmıştır. (Listen.org)

İyi bir dinleyicinin özellikleri nelerdir?

• Göz kontağı kurar.
• Konuşan kişinin sözel ve sözel olmayan mesajlarını yorumlar.
• Sabırlıdır, konuşanın sözünün bitmesini bekler.
• Katılımcıdır,sorular sorar.
• Konuşanın söylediklerini özetler,tekrarlar.
• Konuşanı dinlemek için çaba gösterir.
• Gelen uyarıları kategorize eder,öncelikleri ayırdeder.
• Duyduğunu var olan bilgisine katabilecek kadar belleğinde tutar.
• Yeni bilgi ile var olan bilgiyi ilişkilendirir.

İnsanın bir gününün %70’ini iletişimle geçirdiği, bunun da en azından %45’inin dinleme olduğu tahmin edilir. Dinleme, sınıfta öğrenmenin de önemli bir parçasıdır. Öğrencinin sınıftaki zamanının, %50-75’inin öğretmenini, arkadaşlarını, görsel ya da işitsel medyayı dinleyerek geçirdiği düşünülmektedir. Tüm bu bilgilerden yola çıkarak, eğitimcilerin ve yetişkinlerin çocukların dinleme becerisini, küçük yaşlardan itibaren geliştirmek için özellikle belirlenmiş bir zaman ve ilgili etkinliklerle sürece destek vermesi gerekmektedir. Aşağıda yazılan oyun etkinlikleri dinleme becerilerinin gelişimi için, çocuklarla oynanabilecek kısa süreli ancak etkili örneklerdir.

KAÇ BONCUK SAYABİLİRSİN?
Öğrencilerin gözleri kapanır, gözleri kapalıyken metal bir tabağa, bardağa atılan (boncuk, nohut gibi) nesneleri sesleri dinleyerek sayarlar. Sayma sonuçlarını veya tahminlerini söylerler.

TARLAYA …. EKTİM OYUNU
Oyun en az 3 ya da 4 öğrenciyle oynanır. Öğrenciler yanyana dizilir. Her çocuk kendine bir sebze ya da meyve ismi seçer. Oyunun kuralı,her çocuk hem kendi meyve/sebzesini, hem de kendinden önce söylenen tüm meyveleri ya da sebzelerin ismini söylemelidir. (1.çocuk:Tarlaya elma ektim 2.çocuk: Tarlaya elma,armut ektim 3.çocuk: Tarlaya elma, armut, soğan ektim…) Oyun ‘’oyuncakçıya gittim,markete gittim,….’’ şeklinde çeşitlendirilebilir.

SES BİNGOSU
Ses bingosu, dinletilen sesler ve seslere ait resimleri eşleştirme oyunudur.
Öğretmen resimlerle ilişkili sesi dinletir. Öğrenciler, önündeki kart üzerinde dinlediği sesin resmini kapatır.En önce bütün resimleri kapatan “bingo” yapar.

CEVABIMIN SORUSU NEDİR?
Öğrencilere bir sözcük ve ya cümle söylenir.’’Bana ne sordular ki ben bu sözcük ve ya cümleyi cevap olarak söyledim?’’yönergesiyle öğrencilerin soru üretmeleri desteklenir.Soruların yapısına dikkat çekilir.( Kim?, Ne?, Neden?, Nasıl?, Nerede?, Ne zaman?) Oyunun başlarında basit, ucu açık sorular sorabilecekleri sözcük ve cümleler kurarken,zaman içinde deneyimleri arttıkça daha karmaşık hale getirilir.

Soru: ……………………………………………………………..? Cevap: Kırmızı
Soru: ……………………………………………………………..? Cevap: İzmir’de.
Soru: ……………………………………………………………..? Cevap:Sinemaya gideceğim.

SÖYLEDİĞİM SIRAYLA VER
Amaç çocuğun söylenen nesneleri hafızasında tutup, söylenen sırada vermesidir.
Masanın üzerine gerçek nesneler koyulur.Bu nesnelerin resimleri,ikili,üçlü ve dörtlü yönergeler(ikili yönerge olarak kalem, silgi; üçlü yönerge olarak elma-portakal-armut gibi) şeklinde hazırlanır. Basitten zora doğru bir yol izlenir.

Oyun, öğrenciler tarafından ikili eş olarak da oynanabilir. Oyunun başlarında birbiriyle ilişkili olan nesneler kullanılırken daha sonra birbiriyle ilişkisi olmayan nesneler kullanılabilir. (Örneğin başlarda sadece meyveler kullanılırken -elma, armut- deneyimleri arttıkça kış-masa-vazo gibi)

SES KUTULARI
İçi görünmeyen metal ya da plastik kutulara içine aynı miktarda nohut, kum, çakıl, boncuk gibi malzemeler konularak hazırlanabilir.(Her kutudan 2 örnek vardır.Nohut kutusunda 10 adet nohut varsa diğer kutuda da aynı miktar olmalıdır.) Öğrenciler kutuları seslerini dinleyerek, içinde aynı malzeme bulunan kutuları eşleştirirler.

“3” DEDİĞİMDE “5” DEDİĞİMDE
Öğretmen çocuklara “3 dediğimde herkes otursun” der ve saymaya başlar. Bir, iki, beş, yirmi … üç. Sayıların ne zaman geleceği belli olmadığından çocuklar dikkatli olmalıdır. Oyun farklı şekillerde de oynanabilir. Örn: 5 dediğimde koş, 8 dediğimde dur vs. Ayrıca okunan hikayede belli bir kahraman, nesne, renk… geçtiğinde el çırp gibi örneklerle zenginleştirilebilir.

Kaynakça: Kök Yayıncılık Çoluk Çocuk Anne-Baba-Eğitimci Dergisi

Olcay ANGI BAŞER
Evrim İNCE KARAÇORLU